Zapalenie płuc (pneumonia) to termin obejmujący zakażenia wywołane przez różne czynniki – wirusy, bakterie, grzyby i pasożyty.

Dzieci bez przewlekłych problemów zdrowotnych zapadają najczęściej na wirusowe zapalenie płuc, wywołane m.in. przez: RSV, wirusy grypy, paragrypy oraz adenowirusy. Wśród bakterii najczęstszy czynnik etiologiczny stanowią paciorkowce z grupy A i gronkowiec złocisty. Szczepionka Hib znacząco zmniejszyła zachorowalność wywołaną Haemofilus influenzae. Inne przyczyny to chlamydie i mikoplazmy – drobnoustroje zbliżone do bakterii. W tym miejscu warto wspomnieć o chlamydia trachomatis, który rozprzestrzenia się drogą płciową, ale może również wywołać zapalenie płuc u noworodka zakażonego przez matkę podczas porodu. U starszych dzieci i młodzieży częstym powodem zapalenia płuc jest mycoplasma pneumoniae.

Wirusy i bakterie szerzą się drogą kropelkową. Można zarazić się także poprzez kontakt z powierzchniami, na jakich osiądą, takimi jak używane przez osobę zakażoną naczynia, ręczniki itp. Często bywa też tak, że wirusy lub bakterie nie wywołują zapalenia płuc u dorosłego nosiciela, natomiast ujawniają swoje właściwości chorobotwórcze po dostaniu się do organizmu dziecka.

OKRES WYLĘGANIA

Czas między zakażeniem a wystąpieniem objawów zapalenia płuc zależy od czynnika patogennego. Dla RSV wynosi on 4-6 dni, dla wirusa grypy – 1-4 dni, a dla mikoplazm – 1-3 tygodnie.

OBJAWY

Objawy są różne i zależą od wieku dziecka jak i rodzaju drobnoustroju, który wywołał zapalenie płuc. Należą do nich często: gorączka, dreszcze, kaszel, przyśpieszenie oddechu, charczący lub świszczący oddech, wysiłek przy oddychaniu widoczny w zaciąganiu przestrzeni międzyżebrowych i rozszerzaniu nozdrzy, wymioty, bóle brzucha, osłabienie i apatia, utrata apetytu, a w ciężkich przypadkach nawet zasinienie warg, języka i paznokci.

CZAS TRWANIA OBJAWÓW

Pod wpływem antybiotykoterapii ostre objawy bakteryjnego zapalenia płuc ustępują wciągu pierwszych 24-48 godzin od podania antybiotyku, ale całkowity powrót do zdrowia może zająć nawet kilka tygodni. Objawy wirusowego zapalenia płuc trwają zwykle kilka dni dłużej. W mikoplazmatycznych zapaleniach płuc poprawa pod wpływem antybiotyku zajmuje zwykle 4-5 dni.

USTALENIE ROZPOZNANIA

Lekarz dokonuje rozpoznania zapalenia płuc na podstawie wywiadu na temat rozwoju choroby oraz osłuchiwania płuc dziecka w poszukiwaniu miejsc osłabionego lub zakłóconego nieprawidłowymi dźwiękami szmeru oddechowego. W razie wątpliwości może również zlecić zdjęcie radiologiczne klatki piersiowej. Czasami wykonuje się badanie krwi oraz pobiera próbkę plwociny na posiew dla ustalenia czynnika etiologicznego choroby.

LECZENIE

W ciężkich przypadkach leczenie wymaga hospitalizacji. Bakteryjne lub mikoplazmatyczne zapalenie płuc leczy się antybiotykami, których wybór zależy od wyhodowanego czy podejrzewanego gatunku patogenu. Antybiotyki nie są jednak skuteczne w wirusowym zapaleniu płuc. W tym przypadku powracanie do zdrowia jest samoistne i wymaga tylko leczenia podtrzymującego w postaci odpowiedniego nawodnienia, leżenia w łóżku i ewentualnie, w razie potrzeby oddychanie tlenem. Jeśli rozpoznanie dokonane jest dość sprawnie tzn. w przeciągu pierwszych 48 godzin choroby, możliwe jest w pewnych przypadkach podanie leku przeciwwirusowego dla złagodzenia objawów.

ZAPOBIEGANIE

Dzieci poniżej dwóch lat, osłabione lub w jakikolwiek inny sposób narażone na większe ryzyko zapalenia płuc, powinny otrzymać szczepionkę przeciwko Streptococcus pneumoniae. Dzieciom z grupy podwyższonego ryzyka, np. dotkniętym przewlekłymi chorobami serca  lub płuc w razie infekcji wirusowej, zaleca się również szczepionkę przeciwko grypie. Rutynowa szczepionka DiTePer chroni także dziecko przed bakterią wywołującą koklusz, która także może być sprawcą zapalenia płuc. Szczepionka Hib, podawana niemowlętom, począwszy od dwóch miesięcy życia, jest w dużym procencie skuteczna przeciwko zapaleniu płuc wywołanemu przez hemophilus influenzae. W przypadku zachorowania któregokolwiek z członków rodziny na jakąś infekcję dróg oddechowych powinno się izolować od niego dziecko i tym bardziej rygorystycznie należy przestrzegać zasad higieny w postaci mycia rąk, rozdzielania naczyń, sztućców, ręczników itp.

Autor: Redakcja dziecko24.pl