Toksoplazmoza jest chorobą
odzwierzęcą, wywołaną przez pierwotniaka toxoplazma gondi, który po
raz pierwszy został wyizolowany w 1908 roku od gryzoni
afrykańskich.
Dopiero 21 lat później – tj. w
1939 r. trzech autorów A. Wolf, D. Cowen i B. Pajge opisali
możliwość wystąpienia toksoplazmozy wrodzonej u płodu i noworodka.
Postacie wewnątrzkomórkowe rozwijają się na początku w organizmach
wielu gatunków ptaków i ssaków, natomiast żywicielem ostatecznym
jest jelito cienkie zwierząt kotowatych, gdzie pasożyt osiąga formę
dojrzałą, inwazyjną.
Jak można się zarazić?
Człowiek zaraża się bezpośrednio od chorego kota (wyłącznie od kota, nigdy od innych zwierząt), drogą pokarmową (zanieczyszczone pokarmy, jarzyny, owoce) lub przez zjedzenie świeżego mięsa zwierząt rzeźnych, również mięsa marynowanego, grilowanego lub wędzonego. Możliwe jest również zarażenie się przez uszkodzoną skórę (weterynarze, pracownicy laboratorium) lub błonę śluzową odbytu (homoseksualiści).
Jak przebiega choroba?
Pasożyt, który początkowo trafia do przewodu pokarmowego przedostaje się następnie do węzłów chłonnych, potem do mięśni poprzecznie prążkowanych - czasami do mięśnia sercowego, dalej mięśni gładkich, mózgu, rdzenia kręgowego, gałek ocznych.
Jakie są objawy?
Przebieg choroby może być zupełnie bezobjawowy, często jednak występuje:
Toksoplazmoza a ciąża
Udowodniono, że zarażenie kobiety w okresie przed zajściem w ciążę nie stanowi zagrożenia dla płodu.
Świeża infekcja u ciężarnej wywołuje zapalenie łożyska i przejście tą drogą pasożytów do płodu. Ryzyko przeniknięcia toxoplazma gondi przez łożysko wzrasta wraz z zaawansowaniem ciąży i wynosi: 25 % w pierwszym trymestrze, 50 % w drugim i około 65 % w trzecim trymestrze, ale ryzyko toksoplazmozy wrodzonej u płodu jest największe w pierwszym trymestrze – 75 %, mniejsze w drugim – około 50 %, a w trzecim trymestrze już tylko około 5 %.
Jakie objawy wywołuje u płodu toksoplazmoza?
U 10 % zarażonych prenatalnie płodów rozwijają się różne objawy kliniczne, czasami w postaci tzw. triady Sabina Pinkertona – wodogłowie lub małogłowie, zapalenie siatkówki oraz zwapnienie śródmózgowia, któremu towarzyszy znaczne opóźnienie rozwoju umysłowego dziecka.
Wrodzona toksoplazmoza może także powodować hipotrofię płodu, małopłytkowość, powiększenie wątroby i śledziony.
Poronienie samoistne lub obumarcie wewnątrzmaciczne występuje w przypadku zakażeń wewnątrzmacicznych w pierwszym trymestrze ciąży.
U około 30 % zarażonych noworodków występuje objawowa toksoplazmoza wrodzona, u 10 % tych dzieci choroba ma przebieg ciężki.
70 % zarażonych prenatalnie dzieci nie ma żadnych objawów i u większości z nich choroba zostaje nierozpoznana, a więc i nie leczona. U niektórych z tych dzieci w późniejszym wieku mogą ujawnić się niekorzystne następstwa ze strony ośrodkowego układu nerwowego, a również upośledzenie słuchu i zaburzenia widzenia.
Jak diagnozowana jest toksoplazmoza u ciężarnych?
Najpowszechniej stosowaną metodą diagnostyczną jest tutaj określenie miana przeciwciał IgM i IgG w surowicy krwi.
Przeciwciała IgM są wytwarzane już w pierwszym tygodniu zarażenia i ich poziom wzrasta w ciągu kolejnych czterech tygodni a następnie spada i utrzymuje się na niskim poziomie przez różny okres, czasami przez wiele miesięcy.
Przeciwciała IgG - w zależności od metody wykrywania - są oznaczane w surowicy krwi 2 do 4 tygodni od zarażenia. Później ich miano szybko wzrasta do maksymalnego poziomu około 2 do 4 miesięcy od zarażenia, po czym następuje ich powolny spadek. IgG utrzymujące się na stałym poziomie są dowodem „dawnej immunizacji” (zakażenia w przeszłości).
Jak interpretować wyniki badań przeciwciał IgM i IgG?
Jak leczy się toksoplazmozę u kobiet w ciąży?
Lekiem z wyboru toksoplazmozy w ciąży jest Spiramycyna - Rowamycyna doustnie, w dawce 3 g (9 mln. j.) na dobę w trzech dawkach podzielonych od chwili rozpoznania toksoplazmozy aż do rozwiązania (niektórzy zalecają 20-dniowe cykle leczenia z 20-dniową przerwą). Ostatnio stosuje się również w leczeniu w drugim i trzecim trymestrze ciąży 3-dniowe kuracje Sumamedem (po 500 mg).
Pamiętajmy leczenie toksoplazmozy musi przebiegać tylko i wyłącznie pod nadzorem lekarza i na jego zlecenie. Dodatkowo poza tego typu leczeniem po porodzie u dziecka przez rok należy seryjnie określać poziom przeciwciał IgG i IgM. U dzieci nie zarażonych poziom przeciwciał IgG, które od matki, przekraczając barierę łożyskową przeniknęły do płodu stopniowo obniża się.
Jak zapobiegać toksoplazmozie wrodzonej?
Zapobieganie zakażeniu tym pasożytem sprowadza się do przestrzegania przez ciężarną kilku ważnych zasad:
Autor: Redakcja dziecko24.pl
Jak można się zarazić?
Człowiek zaraża się bezpośrednio od chorego kota (wyłącznie od kota, nigdy od innych zwierząt), drogą pokarmową (zanieczyszczone pokarmy, jarzyny, owoce) lub przez zjedzenie świeżego mięsa zwierząt rzeźnych, również mięsa marynowanego, grilowanego lub wędzonego. Możliwe jest również zarażenie się przez uszkodzoną skórę (weterynarze, pracownicy laboratorium) lub błonę śluzową odbytu (homoseksualiści).
Jak przebiega choroba?
Pasożyt, który początkowo trafia do przewodu pokarmowego przedostaje się następnie do węzłów chłonnych, potem do mięśni poprzecznie prążkowanych - czasami do mięśnia sercowego, dalej mięśni gładkich, mózgu, rdzenia kręgowego, gałek ocznych.
Jakie są objawy?
Przebieg choroby może być zupełnie bezobjawowy, często jednak występuje:
- powiększenie węzłów chłonnych,
- złe samopoczucie,
- rzadko objawy zapalenia mięśnia sercowego,
- a czasami nawet zapalenie opon mózgowych.
Toksoplazmoza a ciąża
Udowodniono, że zarażenie kobiety w okresie przed zajściem w ciążę nie stanowi zagrożenia dla płodu.
Świeża infekcja u ciężarnej wywołuje zapalenie łożyska i przejście tą drogą pasożytów do płodu. Ryzyko przeniknięcia toxoplazma gondi przez łożysko wzrasta wraz z zaawansowaniem ciąży i wynosi: 25 % w pierwszym trymestrze, 50 % w drugim i około 65 % w trzecim trymestrze, ale ryzyko toksoplazmozy wrodzonej u płodu jest największe w pierwszym trymestrze – 75 %, mniejsze w drugim – około 50 %, a w trzecim trymestrze już tylko około 5 %.
Jakie objawy wywołuje u płodu toksoplazmoza?
U 10 % zarażonych prenatalnie płodów rozwijają się różne objawy kliniczne, czasami w postaci tzw. triady Sabina Pinkertona – wodogłowie lub małogłowie, zapalenie siatkówki oraz zwapnienie śródmózgowia, któremu towarzyszy znaczne opóźnienie rozwoju umysłowego dziecka.
Wrodzona toksoplazmoza może także powodować hipotrofię płodu, małopłytkowość, powiększenie wątroby i śledziony.
Poronienie samoistne lub obumarcie wewnątrzmaciczne występuje w przypadku zakażeń wewnątrzmacicznych w pierwszym trymestrze ciąży.
U około 30 % zarażonych noworodków występuje objawowa toksoplazmoza wrodzona, u 10 % tych dzieci choroba ma przebieg ciężki.
70 % zarażonych prenatalnie dzieci nie ma żadnych objawów i u większości z nich choroba zostaje nierozpoznana, a więc i nie leczona. U niektórych z tych dzieci w późniejszym wieku mogą ujawnić się niekorzystne następstwa ze strony ośrodkowego układu nerwowego, a również upośledzenie słuchu i zaburzenia widzenia.
Jak diagnozowana jest toksoplazmoza u ciężarnych?
Najpowszechniej stosowaną metodą diagnostyczną jest tutaj określenie miana przeciwciał IgM i IgG w surowicy krwi.
Przeciwciała IgM są wytwarzane już w pierwszym tygodniu zarażenia i ich poziom wzrasta w ciągu kolejnych czterech tygodni a następnie spada i utrzymuje się na niskim poziomie przez różny okres, czasami przez wiele miesięcy.
Przeciwciała IgG - w zależności od metody wykrywania - są oznaczane w surowicy krwi 2 do 4 tygodni od zarażenia. Później ich miano szybko wzrasta do maksymalnego poziomu około 2 do 4 miesięcy od zarażenia, po czym następuje ich powolny spadek. IgG utrzymujące się na stałym poziomie są dowodem „dawnej immunizacji” (zakażenia w przeszłości).
Jak interpretować wyniki badań przeciwciał IgM i IgG?
- IgG (-), IgM (-) – oznacza brak odporności; taki wynik powinien mobilizować do badań kontrolnych co 3 miesiące.
- IgG (+), IgM (-) – oznacza przebyte zarażenie, jeżeli IgG znacznie podwyższone należy powtórzyć badanie po trzech tygodniach; jeśli po tym czasie poziom przeciwciał jest taki sam, to nie ma konieczności wdrażania leczenia, jak również dalszego kontrolowania. W przypadku kiedy jednak następuje wzrost, konieczne jest rozpoczęcie procesu leczenia.
- IgG (-), IgM (+) – jest to wynik nieswoisty. Za trzy tygodnie konieczna jest kontrola. W przypadku kiedy wynik jest taki sam – ciężarna jest tzw. seronegatywna, leczenie nie jest konieczne, ale wymagana jest kontrola za trzy miesiące.
- IgG (+), IgM (+) – taki wynik plus dodatkowo występujące objawy to oznaka konieczności wdrożenia leczenia. Przy braku objawów należy powtórzyć badanie po trzech tygodniach. Leczenie należy rozpocząć przy wzroście IgG co najmniej o 2 rozcieńczenia lub gdy miano IgG jest wysokie, przy dodatnim mianie IgM.
Jak leczy się toksoplazmozę u kobiet w ciąży?
Lekiem z wyboru toksoplazmozy w ciąży jest Spiramycyna - Rowamycyna doustnie, w dawce 3 g (9 mln. j.) na dobę w trzech dawkach podzielonych od chwili rozpoznania toksoplazmozy aż do rozwiązania (niektórzy zalecają 20-dniowe cykle leczenia z 20-dniową przerwą). Ostatnio stosuje się również w leczeniu w drugim i trzecim trymestrze ciąży 3-dniowe kuracje Sumamedem (po 500 mg).
Pamiętajmy leczenie toksoplazmozy musi przebiegać tylko i wyłącznie pod nadzorem lekarza i na jego zlecenie. Dodatkowo poza tego typu leczeniem po porodzie u dziecka przez rok należy seryjnie określać poziom przeciwciał IgG i IgM. U dzieci nie zarażonych poziom przeciwciał IgG, które od matki, przekraczając barierę łożyskową przeniknęły do płodu stopniowo obniża się.
Jak zapobiegać toksoplazmozie wrodzonej?
Zapobieganie zakażeniu tym pasożytem sprowadza się do przestrzegania przez ciężarną kilku ważnych zasad:
- Jedzenie mięsa wyłącznie dobrze ugotowanego; unikanie posiłków z mięsa marynowanego, grilowanego lub wędzonego.
- Dokładne mycie warzyw i owoców i obieranie ich przed jedzeniem.
- Ręce oraz sztućce, naczynia lub inne przyrządy, które zostały zanieczyszczone surowym mięsem powinny być umyte ciepłą wodą z dodatkiem detergentu.
- Stosowanie rękawic gumowych w trakcie prac ogrodowych, a w szczególności kontaktu z ziemią lub piaskiem.
- Unikanie kontaktu z kotami oraz ich odchodami; koty domowe należy karmić wyłącznie suchą karmą oraz uniemożliwić im opuszczanie pomieszczeń domowych.
- Wykonanie badań serologicznych w kierunku obecności przeciwciał IgG i IgM przed ciążą, na początku ciąży, a w przypadku kobiet seronegatywnych powtarzanie ich w kolejnych trymestrach ciąży.
Autor: Redakcja dziecko24.pl
