Komórki macierzyste (SC-stem
cells) są definiowane jako populacja komórek niezróżnicowanych
zdolnych do 1) nieograniczonych podziałów, 2) samoodnawiania oraz
3) różnicowania (do bardziej wyspecjalizowanych komórek).
Ta ogólna definicja obejmuje trzy
główne rodzaje komórek macierzystych tworzących swoistą hierarchię
w zależności od ich potencjału:
I. Komórki
totipotencjalne („pełnopotencjalne”) mogące dać początek całemu
organizmowi
(np. zapłodniona komórka jajowa)
(np. zapłodniona komórka jajowa)
II. Komórki
pluripotencjalne („wielopotencjalne”) zdolne do wytworzenia wielu
rodzajów wyspecjalizowanych tkanek (komórki
zarodkowe-embrionalne)
III. Komórki
multipotencjalne (tzw. adult stem cells; komórki somatyczne), czyli
komórki ukierunkowane zdolne do wytworzenia całej tkanki (np.
krwiotwórcze komórki macierzyste)
Uznanymi źródłami krwiotwórczych
komórek macierzystych są: szpik kostny, krew obwodowa (po
mobilizacji) oraz krew pępowinowa. Aktualnie obowiązujące wskazania
do transplantacji krwiotwórczych komórek macierzystych ogólnie
możemy podzielić na następujące grupy:
-
Choroby nowotworowe układu krwiotwórczego (np. białaczki, chłoniaki ziarnicze i nieziarnicze, zespoły mielodysplastyczne, mieloproliferacyjne i inne)
-
Nienowotworowe choroby układu krwiotwórczego (np. niedokrwistość aplastyczna, hemoglobinopatie, wrodzone zespoły niedoboru odporności i inne)
-
Niehematologiczne choroby nowotworowe (nerwiak zarodkowy współczulny, guz Ewinga i inne)
-
Wrodzone zespoły metaboliczne (np. adrenoleukodystrofia, niektóre mukopolisacharydozy itd.)
-
Choroby o podłożu autoimmunizacyjnym
W zależności od rozpoznania
choroby podstawowej i jej zaawansowania podejmuje się decyzję o
wykonaniu transplantacji komórek allogenicznych (pochodzących od
dawcy spokrewnionego lub niespokrewnionego) lub własnych komórek
pacjenta (autologicznych). Ich źródłem może być szpik kostny, krew
obwodowa lub krew pępowinowa – w zależności od rodzaju
transplantacji autologiczna lub allogeniczna.
Najnowsze i najbardziej
obiecujące kierunki badań komórek macierzystych obejmują prace nad
ich plastycznością i przeróżnicowywaniem, czyli zdolnościami
somatycznych komórek macierzystych pochodzących z jednej tkanki
(np. mesenchymalnych komórek macierzystych) do generowania
zróżnicowanych komórek charakterystycznych dla innej tkanki – jest
to ogromny potencjał dla medycyny regeneracyjnej.
Autor: Lek. med. Agnieszka
Tomaszewska, specjalista chorób wewnętrznych, hematologii i
transplantologii klinicznej, Novum Bank Komórek
Macierzystych
(na podstawie „ Haematopietic Stem Cell Transplantation”, the EBMT
Handbook, 2008)
