dziecko24.pl - porady pediatryczne online

Czym są alergie pokarmowe?

Alergia pokarmowa to reakcja układu odpornościowego na określony składnik pokarmowy. Układ odpornościowy stanowi złożony system wyspecjalizowanych komórek i tkanek, które normalnie chronią organizm przed obcymi substancjami. U ludzi cierpiących na alergie pokarmowe, układ odpornościowy organizmu błędnie rozpoznaje określone składniki pokarmowe jako obce i potencjalnie niebezpieczne. W rezultacie, układ odpornościowy produkuje substancje noszącą nazwę przeciwciał IgE oraz histaminę, które zostają uwolnione do krwi, gdzie zajmują się zwalczaniem „obcych” substancji. W ten sposób rozpoczyna się łańcuchowa reakcja zapalna, prowadząca w efekcie do pojawienia się objawów alergii. Alergie pokarmowe to częsty problem, dotyczący 2-6% populacji. Najczęściej występuje wśród dzieci w wieku pomiędzy 2 miesiące a 3 lata.

Składnikami pokarmowymi, które najczęściej wywołują alergie są:

• krowie mleko,
• jaja,
• orzechy (szczególnie orzeszki ziemne),
• pszenica,
• soja
• i skorupiaki.

U osób uczulonych, objawy reakcji alergicznej pojawiają się w krótkim czasie po spożyciu danego składnika. U niektórych dzieci nawet dotknięcie lub jedynie wdychanie zapachu składnika, na które są uczulone, może wyzwolić reakcję alergiczną.

Choć nietolerancja pokarmowa może czasami przypominać reakcję alergiczną, ale w rzeczywistości nią nie jest. W jej przypadku układ odpornościowy organizmu nie produkuje nawet przeciwciał. Natomiast pod wpływem określonych składników pokarmowych rozwija się odpowiedź zapalna w jelitach.

Nietolerancje pokarmowe zależą od ilości spożytego pokarmu, co oznacza, że dziecko być może będzie mogło spożywać niewielkie ilości składnika, na który reaguje, bez wyzwalania reakcji zapalnej.

Składnikami pokarmowymi, które mogą wyzwalać reakcje nietolerancji są:

• krowie mleko,
• owoce cytrusowe,
• pomidory,
• truskawki
• i czekolada.

Objawy i oznaki

Objawy alergii pokarmowej mogą obejmować wysypkę (często w postaci pokrzywki lub egzemy), katar, łzawienie z oczu, swędzenie w gardle, kaszel, świszczący oddech, ból brzucha, wymioty i biegunkę.

W przypadku alergii pokarmowej, objawy pojawiają się szybciej i są silniejsze, niż ma to miejsce w przypadku nietolerancji pokarmowej. U dzieci z egzemą możliwe jest pogorszenie stanu po spożyciu określonych pokarmów.

Podobnie, narażenie na działanie określonych pokarmów może powodować zaostrzenie objawów u dzieci z astmą i migreną.


Powikłania

W rzadkich przypadkach alergia pokarmowa może zagrażać życiu dziecka. Taka ostra i gwałtowna reakcja alergiczna, nosząca nazwę reakcji anafilaktycznej, lub anafilaksji obejmuje swoim zasięgiem więcej niż jedną część ciała. Jeśli natychmiast nie zostaną podjęte działania ratunkowe, stan taki szybko zaczyna zagrażać życiu.

Początkowymi objawami są zwykle swędzenie i palenie lub mrowienie w ustach, na wargach i w gardle. Dodatkowo, może wystąpić opuchlizna wokół oczu, ust i warg, po której zwykle następuje wysypka w formie pokrzywki. Błony śluzowe w ustach i gardle mogą puchnąć, więc pojawiają się trudności z przełykaniem i oddychaniem.

Anafilaksja często powoduje zaburzenia krążenia, więc dziecko staje się blade, zimne i spocone. Wzrasta tętno wraz ze spadkiem ciśnienia krwi, i pojawia się ryzyko omdlenia. Innymi objawami anafilaksji są: ból brzucha, wymioty, biegunka, skurcze i silne zmęczenie (senność).

Jeśli Twoje dziecko jest uczulone na jakiś składnik pokarmowy i nagle wystąpią u niego trudności z oddychaniem lub inne objawy sugerujące anafilaksję, natychmiast dzwoń po pomoc medyczną, pod numer alarmowy 999 lub 112.


Alergia na mleko i nietolerancja mleka

Mleko jest jednym ze składników pokarmowych najczęściej powodujących objawy u dzieci, w wyniku alergii lub nietolerancji.

Niektóre dzieci są uczulone na białka zawarte w krowim mleku. W wypadku takiego uczulenia, zjedzenie lub wypicie czegoś, co zawiera choćby niewielką ilość białek mleka krowiego, może spowodować silne objawy. Leczenie w takim wypadku obejmuje dietę pozbawioną krowiego mleka i podawanie preparatów hipoalergicznych, zawierających białka poddane wstępnemu trawieniu. Raczkujące i starsze dzieci z uczuleniem na mleko mogą zwykle pić mleko ryżowe z dodatkową zawartością wapnia. Wiele dzieci uczulonych na mleko wyrasta z tego uczulenia.

W przypadku nietolerancji mleka, technicznie rzecz biorąc, dziecko nie ma reakcji alergicznej, lecz po wypiciu mleka prezentuje zbliżone objawy, takie jak ból brzucha, wymioty, biegunka i zaparcie. Niemowlęta z nietolerancją mleka mogą grymasić przy jedzeniu i oddawać stolce śluzowate lub z pasmami krwi. Przydarzyć się to może nawet w przypadku dziecka karmionego piersią, jeśli matka dziecka pije krowie mleko, ponieważ białka z mleka krowiego są w stanie dostać się do mleka matki. Dzieci z nietolerancją mleka często wyrastają z tego problemu. Najlepszą metodą leczenia jest możliwie jak najdokładniejsze unikanie mleka w diecie. W przypadku nietolerancji nie może dojść do zagrażającej życiu reakcji anafilaktycznej, ponieważ nie jest to reakcja alergiczna.

Niektóre dzieci nie są w stanie trawić laktozy – cukru znajdującego się w mleku. Stan ten, noszący nazwę nietolerancji laktozy, także nie jest reakcją alergiczną. Jest to niezdolność do trawienia mleka spowodowana brakiem enzymu koniecznego do rozkładania laktozy. Nietolerancja laktozy może powodować luźne stolce, ból brzucha, skurcze, wymioty oraz słabe przybieranie na wadze. Nietolerancja laktozy rzadko obserwowana jest u niemowląt; ma tendencję do występowania rodzinnego i zwykle pojawia się, gdy dziecko jest starsze. W wielu przypadkach, diagnozę nietolerancji laktozy można postawić prowadząc dzienniczek diety dziecka i występujących objawów. Jeśli są w tym zakresie jakieś wątpliwości, lekarz może zalecić wykonanie testu tolerancji laktozy, w ramach którego analizie poddaje się oddech po wypiciu roztworu laktozy.

Jeśli Twoje dziecko nie toleruje laktozy, będzie mogło pić mleko bezlaktozowe, dostępne w większości sklepów spożywczych. Starsze dzieci mogą uzyskać tolerancję produktów mlecznych stosując suplementy enzymatyczne, przed zjedzeniem lub wypiciem produktu mlecznego.

Niektóre dzieci z nietolerancją laktozy wyrastają z tego problemu, u innych trwa on do końca życia.


Alergia na jajko

W przypadku uczulenia na jajko, u dziecka pojawia się reakcja alergiczna na białko jaja (albuminę), znajdującą się w białkach jajek.

Objawy pojawiają się zwykle w kilka godzin po zjedzeniu produktu jajecznego. Najczęściej występującymi objawami są: wysypka, ból brzucha, biegunka, wymioty oraz objawy oddechowe, takie jak katar, kichanie i trudności z oddychaniem. W poważnych przypadkach może dojść do rozwoju reakcji anafilaktycznej.

Diagnozę można zwykle postawić na podstawie wywiadu, lecz konieczne jest jej potwierdzenie testami skórnymi. Większość dzieci wyrasta z uczulenia na jajka, lecz czasami może ona trwać do końca życia.

Dzieci, u których występuje ryzyko reakcji anafilaktycznej na jajko, należy wyposażyć w automatyczną strzykawkę z epinefryną (adrenaliną). Lek ten należy wstrzyknąć niezwłocznie po wystąpieniu objawów uczulenia, aby spowolnić ich narastanie i pomóc w ochronie dróg oddechowych. Po użyciu strzykawki EpiPen, dziecko powinno zostać natychmiast zabrane na oddział medycyny ratunkowej w celu dokonania oceny i dalszego leczenia.

Istotne jest posiadanie wiedzy na temat tego, które produkty spożywcze mogą zawierać białka jaja, więc rodzic dziecka z alergią na te białka powinien wiedzieć, czego musi unikać dziecko.


Alergia na orzechy

Alergie na orzeszki ziemne i inne orzechy występują dość często u dzieci, i w przeciwieństwie do uczulenia na mleko lub jajko, zwykle nie znikają z wiekiem.

W przypadku uczulenia na orzechy, objawy zwykle pojawiają się bardzo szybko i mogą poważnie się zaostrzyć, prowadząc nawet do anafilaksji. Ten zagrażający życiu stan wymaga nagłej pomocy medycznej.

Alergię na orzechy diagnozuje się na podstawie wywiadu, lecz czasami można ją także potwierdzić wykonując testy skórne lub test prowokacji, w ramach którego dziecko dostaje orzechy i poddawane jest obserwacji pod kątem reakcji alergicznej. Badanie możliwego uczulenia dziecka na orzechy poprzez podanie mu orzechów można wykonywać jedynie pod ścisłą kontrolą medyczną w szpitalu, gdzie możliwe jest leczenie potencjalnie ostrej reakcji alergicznej.

Najlepszym rodzajem terapii w przypadku alergii na orzechy jest nauczenie dziecka, aby unikało dań, które mogą zawierać orzechy.

Ważnym jest dokładne czytanie etykiet produktów spożywczych, oraz zachowanie szczególnej ostrożności w restauracjach – szczególnie orientalnych, w których gotuje się na oleju z orzeszków ziemnych.

Dzieci wykazujące silną reakcję na orzechy powinny być zaopatrzone w automatyczną strzykawkę z epinefryną (adrenaliną). Lek ten należy wstrzyknąć natychmiast po pojawieniu się pierwszych objawów reakcji alergicznej, aby spowolnić ich rozwój i ochronić drogi oddechowe. Po użyciu strzykawki EpiPen, dziecko powinno zostać natychmiast zabrane na oddział medycyny ratunkowej w celu dokonania oceny i dalszego leczenia.


Leczenie / Co należy zrobić

Jeśli podejrzewasz, że Twoje dziecko ma alergię pokarmową, należy wykonać badania. Lekarz może postawić diagnozę uczulenia badając Twoje dziecko i na podstawie objawów i wywiadu  chorobowego. W niektórych przypadkach, lekarz może zlecić różnorodne typy testów, aby potwierdzić lub wykluczyć diagnozę alergii. Badania takie mogą mieć postać badań krwi lub testów skórnych. Czasami, badania takie przeprowadzają alergolodzy, czyli lekarze specjalizujący się w alergiach. Jeśli uzyskane wyniki wskażą na obecność alergii, najlepszą metodą zapobiegania jest unikanie określonych składników pokarmowych.

Jednakże, jeśli badania dadzą wynik ujemny, nie oznacza to koniecznie wykluczenia alergii; dzieci z podejrzeniem alergii pokarmowej powinny być zawsze dokładnie monitorowane.

Jeśli podejrzewasz, że określony składnik pokarmowy powoduje alergię, można podjąć próbę realizacji diety eliminacyjnej. Jednak postępowanie takie musi zawsze być poprzedzone konsultacją z lekarzem dziecka.

Dieta taka przewiduje eliminację jednego lub więcej składników pokarmowych w okresie 2 do 3 tygodni. Jeśli, w wyniku zastosowania takiej diety, stan dziecka ulegnie poprawie, można ponownie włączyć określony składnik, aby przekonać się, czy objawy powrócą. Jeśli Twoje dziecko jest uczulone na wiele różnych składników pokarmowych, znalezienie odpowiedniej diety, która zapewni odpowiednią ilość i jakość substancji odżywczych, może być trudne. W takich przypadkach należy skonsultować się z dietetykiem.

Łagodne reakcje alergiczne można leczyć doustnymi lekami przeciwhistaminowymi.

Dzieci, które doznały już reakcji anafilaktycznej lub silnej reakcji alergicznej, powinny nosić ze sobą epinefrynę, którą mogą samodzielnie, lub z pomocą rodziców, wstrzyknąć sobie w razie wystąpienia pierwszych objawów alergii. Epinefryna jest hormonem, który pomaga udrożnić drogi oddechowe, ułatwia oddychanie, podnosi ciśnienie krwi i ogranicza reakcję alergiczną. Za każdym razem, kiedy lek ten zostanie użyty, dziecko należy niezwłocznie zabrać na oddział medycyny ratunkowej.


Zapobieganie

Karmienie dziecka wyłącznie piersią, bez włączania innych pokarmów, przez okres pierwszych sześciu miesięcy życia, obniża ryzyko powstawania alergii pokarmowych. Ma to szczególne znaczenie dla dzieci pochodzących z rodzin, których członkowie obciążeni są alergią. Jeśli to możliwe, karmienie piersią należy kontynuować do 12 miesiąca życia. Nie należy włączać pokarmów powodujących alergię, takich jak ryby i białka jajek, zanim dziecko nie skończy roku. Masła orzechowego i innych orzechów nie należy dawać dziecku wcześniej, niż przed 2 rokiem życia. Jeśli wiadomo, że jedno z rodziców lub rodzeństwa, cierpi na określony rodzaj alergii, z wprowadzaniem tych składników do diety dziecka należy jeszcze dłużej poczekać.

Jeśli dziecko nie może pić mleka, może u niego wystąpić ryzyko niedoboru wapnia. Dziecko będzie musiało jeść i pić inne pokarmy bogate w wapń, takie jak mleko sojowe z dodatkiem wapnia, soki, warzywa z zielonymi liśćmi (szpinak i jarmuż), fasolę, pieczywo wzbogacane wapniem, tofu oraz łosoś i sardynki z ośćmi. Dziecko wymagać także będzie suplementacji witaminą D, ułatwiającą wchłanianie wapnia do organizmu.

Należy pamiętać, że dzieci uczulone na mleko nie tolerują także innych produktów mlecznych, takich jak ser, lody i jogurt.

Poza tym, białka z mleka (serwatka, kazeina) zawarte są w innych gotowych produktach, na które dziecko może być także uczulone. Produkty takie to krakersy, płatki, kiełbasy, mielone mięso, puree ziemniaczane, margaryna, sery sojowe i czekolada.

Jeśli chodzi o uczulenie na jajka, należy pamiętać, że mogą być one zawarte w wielu różnych produktach, włącznie z majonezem, musztardą, bułeczkami, ciastkami, słodyczami, kremami i makaronem.

W przypadku dzieci z uczuleniem na ryby, około połowa z nich nie toleruje żadnych ryb, podczas gdy inne mogą jeść niektóre gatunki, a muszą unikać innych. Są także produkty gotowe zawierające ryby, np. pasztety. Niektóre dzieci uczulone na skorupiaki mogą z powodzeniem tolerować ryby.

Rodzic musi wiedzieć możliwie jak najwięcej o składnikach pokarmowych, na które uczulone jest jego dziecko.

Należy uważnie czytać listę składników na etykietach wszystkich produktów spożywczych, aby upewnić się, że dziecko nie będzie miało styczności z jedzeniem zawierającym składniki, na które jest uczulone.

Poinformuj krewnych i znajomych, a także szkołę lub przedszkole dziecka, o alergii, aby nie oferowano dziecku potraw, które mogą wywołać reakcję alergiczną.

Wraz z dorastaniem, Twoje dziecko będzie coraz bardziej odpowiedzialnie podchodziło do unikania składników pokarmowych wywołujących reakcję alergiczną.

W Internecie znajduje się wiele cennych informacji wspierających rodziny, w których występują alergie pokarmowe. Zapytaj o nie także lekarza Twojego dziecka.