dziecko24.pl - porady pediatryczne online

Czym jest zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych?

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych jest poważną infekcją błon chroniących mózg i rdzeń kręgowy, powodowaną przez różnego rodzaju mikroorganizmy – wirusy, bakterie i grzyby.

---

---

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych wywoływane przez grzyby jest chorobą występującą rzadko, głównie u osób mających problemy z obniżoną odpornością, np. u osób cierpiących na nowotwór lub infekcję wirusem HIV/AIDS.

Wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych może pojawić się wraz z infekcją bakteryjną któregokolwiek z organów ciała, taką jak zapalenie żołądka i jelit, ospą wietrzną lub świnką. Wirusowe zapalenie opon może wystąpić w dowolnym wieku, lecz najczęściej u dzieci. Choroba ta zwykle ustępuje samoistnie bez żadnych długookresowych powikłań.

Natomiast bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych jest zagrażającą życiu chorobą wymagającą natychmiastowego podjęcia leczenia w warunkach szpitalnych. Zapalenie opon może być wywoływane przez wiele różnych bakterii. U noworodków, najczęstszą przyczyną jest paciorkowiec z grupy B (GBS) oraz Escherichia coli. U dzieci w wieku powyżej 2 miesięcy, Streptococcus pneumoniae (pneumokok) oraz Neisseria meningitidis (meningokok) są odpowiedzialne za większość przypadków zapalenia opon.

Przed wprowadzeniem szczepień, najbardziej obawiano się bakterii Haemophilus influenzae typu b (Hib), wywołującej ciężkie powikłania po zapaleniu opon. Obecnie, dzięki rutynowym szczepieniom, Hib rzadko powoduje zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

Czas upływający od chwili zakażenia do pojawienia się objawów (okres inkubacji) waha się od kilku dni do kilku tygodni, zależnie od rodzaju bakterii powodującej infekcję. Bakterie te rozprzestrzeniają się drogą kropelkową od osób kaszlących i kichających; lecz infekcja może także nastąpić na drodze bezpośredniego kontaktu z zakażoną osobą lub odchodami, zależnie od rodzaju mikroorganizmu.


Objawy i oznaki

Początkowymi objawami zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych są zwykle: umiarkowana gorączka, katar i kaszel. Objawy te ulegają zaostrzeniu i pojawiają się klasyczne objawy zapalenia opon: ból głowy, gorączka i sztywność karku.

---

---

Pojawić się mogą także inne objawy: wymioty, nadwrażliwość na światło, drgawki, złe samopoczucie, różowa lub czerwona wysypka, purpurowe plamy na skórze nieblednące pod naciskiem (wybroczyny), apatia, zmęczenie i przytłumiona świadomość otoczenia.

U noworodków pojawić się mogą mniej jednoznaczne objawy, takie jak nasilony płacz, trudności w karmieniu, rozdrażnienie pojawiające się w przypadku wzięcia dziecka na ręce, silniejsze ślinienie się, wymioty oraz obniżona ciepłota ciała.

Jeśli Twoje dziecko ma jakiekolwiek objawy sugerujące zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, trzeba natychmiast wezwać lekarza lub pogotowie.


Powikłania

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych może szybko przekształcić się w stan zagrażający życiu ze spadającym ciśnieniem krwi, utratą przytomności oraz niebezpieczeństwem niewydolności krążeniowo-oddechowej.

Poza infekcją mózgu i rdzenia kręgowego, zakażeniu mogą ulec inne narządy, np. wątroba, nerki i serce. Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych jest bardzo niebezpieczne i może doprowadzić do śmierci.

Powikłaniami po zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych mogą być różnorodne uszkodzenia mózgu, np. ubytek słuchu, wzroku, trudności z nauką oraz padaczka.


Leczenie / Co należy zrobić

Rodzice powinni znać objawy i oznaki zapalenia opon mózgowych. Jeśli podejrzewasz, że Twoje dziecko zapadło na tę chorobę, wezwij lekarza lub pogotowie.

Gorączka i wymioty, bez biegunki, mogą być spowodowane zwykłymi infekcjami, lecz mogą także być wczesnymi oznakami zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych.

---

---

Jeśli u dziecka występuje wysypka, możesz potwierdzić, czy jest to wybroczyna – pęknięcie drobnego naczynka krwionośnego pod skórą, czy nie, wykonując prosty test szklanki. Naciśnij szklanką lub palcem na wysypkę. Jeśli wysypka nie blednie pod naciskiem, może to być wybroczyna. Obecność wybroczyn może być oznaką poważnej infekcji bakteryjnej i w razie ich stwierdzenia należy natychmiast skontaktować się z lekarzem.

---

---

Przykłady wysypki w wyniku krwawienia podskórnego (wybroczyn):

Można także sprawdzić, czy dziecko ma sztywny kark. Posadź dziecko na łóżku, następnie przytrzymaj małą zabawkę lub latarkę przy pępku dziecka i poproś, aby na nią spojrzało. Jeśli dziecko ma trudności z popatrzeniem w dół na przedmiot, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.

Inną oznaką sztywnego karku jest niezdolność do pochylenia głowy do przodu podczas wymiotów.

---

---

Jeśli lekarz będzie podejrzewał zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u Twojego dziecka, wykona badania krwi oraz punkcję lędźwiową – by ocenić cechy infekcji.

Jeśli dziecko ma zapalenie opon spowodowane przez bakterie, musi niezwłocznie otrzymać antybiotyki w postaci wlewu dożylnego, jako element całościowej, intensywnej terapii.

Dziecko z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych zostanie najprawdopodobniej zatrzymane w szpitalu na kilka dni, a nawet tygodni, zależnie od nasilenia choroby.

Po wyjściu ze szpitala należy dziecku zapewnić odpoczynek i właściwe odżywianie. Jeśli po powrocie do domu stan dziecka nie będzie się poprawiał, albo wręcz się pogorszy, ponownie skontaktuj się z lekarzem.


Zapobieganie

Wielu przypadkom zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych można zapobiec dopilnowując zalecanych szczepień. Niektóre z nich chronią przed bakteriami powodującymi zapalenie opon, takimi jak Haemophilus influenzae (Hib), meningokoki i pneumokoki.

Jeśli u jednego z Twoich dzieci stwierdzono meningokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, leczeniu z zastosowaniem antybiotyków należy poddać wszystkie pozostałe dzieci, aby ustrzec je przed infekcją i rozprzestrzenieniem się zarazka. Takie samo postępowanie powinno obowiązywać w przypadku dzieci w żłobkach lub przedszkolach, gdy jedno z nich zapadnie na meningokokowe zapalenie opon.