dziecko24.pl - porady pediatryczne online

Czym jest zapalenie płuc?

Zapalenie płuc to infekcja obejmująca płuca, stanowiące dolną część dróg oddechowych. Chorobę tę mogą powodować różnorodne mikroorganizmy, takie jak wirusy, bakterie, grzyby lub pasożyty.
Mikroorganizmy te często infekują nos i gardło, powodując przeziębienie i inne choroby górnych dróg oddechowych. Zapalenie płuc czasami stanowi następstwo infekcji górnych dróg oddechowych, jeśli mikroorganizmy przedostaną się przez bariery ochronne organizmu i powędrują w dół dróg oddechowych, do płuc.

---

---

Najczęstszą przyczyną infekcji górnych dróg oddechowych u dzieci są wirusy. One także stanowią najczęstszą przyczynę zapalenia płuc.

Wirusami powszechnie powodującymi zapalenie płuc są: adenowirusy, rinowirusy, wirus grypy oraz wirus RSV. Dzieci w wieku poniżej 2 lat są szczególnie podatne na zapalenie płuc wywoływane przez wirusa RSV, szczególnie w zimie.

Bakteriami, które najczęściej wywołują zapalenie płuc są Streptococcus pneumoniae i mykoplazma.

Zapalenie płuc może być powikłaniem po krztuścu, czyli kokluszu. Krztusiec jest chorobą coraz częściej występującą u nastolatków i osób dorosłych, lecz szczególnie niebezpieczny jest u bardzo małych dzieci.

Czas od zakażenia do pojawienia się objawów (okres inkubacji) zapalenia płuc zależy od typu mikroorganizmu wywołującego infekcję. Mikroorganizmy powodujące zapalenie płuc łatwo przenoszą się z jednej osoby na drugą, najczęściej przez kaszel, kichanie lub kontakt z płynami fizjologicznymi.


Objawy i oznaki

Zapalenie płuc jest często następstwem po infekcji górnych dróg oddechowych.

Typowymi objawami zapalenia płuc są:

• szybki i utrudniony oddech,
• kaszel,
• gorączka,
• dreszcze,
• i złe samopoczucie.

Objawy są zwykle silniejsze w przypadku bakteryjnego zapalenia płuc. Obserwuje się wtedy:

• silne osłabienie,
• słabszy apetyt,
• nudności i wymioty, szczególnie po dłuższych epizodach kaszlu.

U młodszych dzieci wydechowi może towarzyszyć chrapliwy dźwięk, ponieważ dziecko musi siłą wypierać powietrze z płuc. Podczas wdechu może pojawiać się napięcie mięśni na szyi, pomiędzy żebrami oraz pod żebrami, wskazujące na wysiłek związany z wdechem.

Chrapliwy wydech i napięcie mięśni (zaciąganie) są poważnymi objawami i niezwłocznie należy zwrócić się o pomoc medyczną.

---

---

---

---

Początkowy suchy kaszel, z czasem staje się mokry (z odpluwaniem wydzieliny).

Mokry kaszel



Dzieci często połykają wydzielinę śluzową, która podrażnia żołądek i może wywoływać odruchy wymiotne i wymioty.

Zapalenie płuc rzadko powoduje ból w płucach, ponieważ nie znajdują się tam receptory bólowe.

Niektóre dzieci uskarżają się na ból brzucha, kiedy mają zapalenie płuc. Dzieje się tak ze względu na podrażnienie tej części brzucha, która sąsiaduje z płucami, lub z powodu połykania śluzu, który trafia do żołądka.

U starszych dzieci może pojawić się ból klatki piersiowej, szczególnie podczas głębokich wdechów lub kaszlu. Oznacza to, że stan zapalny objął wyściółkę znajdującą się wokół płuc (opłucną), w której znajdują się receptory bólowe.

Zapalenie płuc wywoływane przez mykoplazmę nosi nazwę nietypowego, lub przechodzonego zapalenia płuc, ponieważ jego objawy są zwykle łagodniejsze. Mykoplazmie mogą towarzyszyć objawy, takie jak ból gardła lub głowy. Objawy te mają tendencję do utrzymywania się przez dłuższy czas. U dzieci z astmą w przypadku infekcji mykoplazmatycznej często występuje zaostrzenie jej objawów.


Powikłania

Zapalenie płuc u dzieci może prowadzić do poważnych powikłań.

Jeśli dziecko nie pije wystarczające ilości płynów, może wystąpić odwodnienie (zbyt mała ilość płynów w organizmie). Odwodnione dziecko odczuwa silne pragnienie, ma suche błony śluzowe w ustach, jest zmęczone, rozdrażnione i nie oddaje takiej ilości moczu, jak zwykle (w przypadku niemowląt oznacza to mniejszą liczbę zmoczonych pieluch). Czasami konieczne może być zastosowanie dożylnego uzupełniania płynów, możliwe jedynie w szpitalu.

Wirusowemu zapaleniu płuc mogą towarzyszyć objawy jelitowe, takie jak wymioty i biegunka. To z kolei prowadzi do wyższego ryzyka odwodnienia dziecka.

Czasami, w wyniku zapalenia płuc w klatce piersiowej zaczyna gromadzić się płyn (wysięk). Jeśli tak się stanie, możliwe, że będzie konieczne jego usunięcie (drenaż).

Nieleczone, bakteryjne zapalenie płuc może prowadzić do bardzo poważnej infekcji krwi (sepsy), wymagającej natychmiastowej hospitalizacji. W przypadku sepsy, dziecko ma zazwyczaj bardzo wysoką gorączkę, ogromne trudności z oddychaniem i robi wrażenie poważnie chorego.


Leczenie / Co należy zrobić

Jeśli uważasz, że Twoje dziecko może mieć zapalenie płuc, poinformuj o tym lekarza lub personel medyczny. Skonsultuj się z lekarzem, jeśli dziecko ma przyspieszony i utrudniony oddech, bladą lub sinawą skórę, lub coraz silniejszy kaszel i gorączkę.

Lekarz osłucha klatkę piersiową dziecka korzystając ze stetoskopu i może podjąć decyzję o wykonaniu badań krwi. Dla ostatecznego potwierdzenia lub wykluczenia zapalenia płuc konieczne jest zwykle wykonanie prześwietlenia płuc. Jeśli Twoje dziecko ma zapalenie płuc, na zdjęciu rentgenowskim widoczne będą zmiany zapalne lub płyn w jednym lub obu płucach.

Na podstawie badania fizykalnego i innych zleconych badań, lekarz może określić, czy zapalenie płuc zostało wywołane przez wirusy, czy przez bakterie:

• Jeśli przyczyną zapalenia płuc jest wirus, zastosowanie antybiotyków będzie bezcelowe. W niektórych przypadkach wirusowego zapalenia płuc pomocnymi mogą być inne leki.
• Bakteryjne zapalenie płuc leczy się antybiotykami, zwykle podawanymi przez okres 7-10 dni. Leczenie może odbywać się w domu lub w szpitalu, zależnie od ogólnego stanu dziecka. Jeśli dziecko jest bardzo chore, lepiej jest przyjąć je do szpitala, gdzie antybiotyki będą mogły być podawane dożylnie. W takim wypadku możliwe także będzie dożylne zapewnienie płynów, szczególnie jeśli dziecko wykazuje oznaki odwodnienia. Jeśli leczysz dziecko antybiotykami w domu, zasadnicze znaczenie ma to, aby leki były podawane dziecko dokładnie według wskazań lekarza. Istotne jest także, aby antybiotyki zostały podane w całej przepisanej ilości i do końca okresu terapii.

Dzieci z zapaleniem płuc zwykle nie mają apetytu. Mogą w ogóle odmawiać jedzenia stałych pokarmów. Jednakże, istotnym jest podawanie dziecku dużej ilości płynów, aby nie dopuścić do odwodnienia. Poza napojami, zaproponuj dziecku zupę, galaretkę i lody z soku owocowego. Jeśli podejrzewasz, że Twoje dziecko mogło ulec odwodnieniu, a nie możesz skłonić go do wypijania większej ilości płynów, skonsultuj się z lekarzem.

Jeśli dziecko ma gorączkę, możesz podać mu lek powodujący jej spadek, taki jak paracetamol lub ibuprofen.

Nie podawaj dziecku żądnych leków przeciwkaszlowych przed uprzednią konsultacją z lekarzem. Pamiętaj, że kaszel jest sposobem na oczyszczenie dróg oddechowych ze śluzu i wydzielin wywołanych infekcją. Leki przeciwkaszlowe zresztą rzadko bywają pomocne.

W przypadku dzieci z astmą, które zachorują na zapalenie płuc, zwykle konieczne jest zwiększenie dawek leków przeciw astmie, lub podanie innych leków. Zapytaj o to lekarza.

Skonsultuj się z lekarzem, jeśli stan Twojego dziecka się pogarsza, gorączka rośnie, lub stan dziecka nie poprawia się po 2 dniach leczenia z zastosowaniem antybiotyków.


Zapobieganie

Trudno jest zapobiec infekcji dziecka wirusami i bakteriami powodującymi zapalenie płuc.

Jeśli rodzeństwo lub ktoś z członków rodziny ma infekcję dróg oddechowych, zwykle zaraża innych kaszląc, kichając lub na drodze kontaktu bezpośredniego. Upewnij się, że wszyscy często myją ręce.

Jeśli Twoje dziecko nie skończyło jeszcze 6 miesięcy, a w związku z tym, występuje wyższe ryzyko poważnego zapalenia płuc wywoływanego przez wirus RSV, staraj się unikać osób zaziębionych i kaszlących. Jeśli Twoje dziecko ma infekcję górnych dróg oddechowych i gorączkę, powinno pozostać w domu.

Jeśli jeden z członków rodziny ma stwierdzoną infekcję mykoplazmatyczną (przechodzone zapalenie płuc), a inni członkowie rodziny kaszlą, lekarz może także rozważyć zastosowanie antybiotyków u wszystkich członków rodziny.

Pamiętaj, że najlepszą metodą zapobiegania wszelkim infekcjom jest zachowywanie dobrego zdrowia – czyli odpowiednia dieta, odpowiednia ilość snu, regularne ćwiczenia i ruch na świeżym powietrzu!

Przed niektórymi typami zapalenia płuc można się chronić stosując szczepionki. Szczepienie przeciw pneumokokom i krztuścowi jest szczepieniem zalecanym wszystkim dzieciom, chroniącym przed najczęstszymi typami bakteryjnego zapalenia płuc.

Corocznie należy podać szczepionkę przeciw grypie wszystkim dzieciom w wieku od 6 do 59 miesięcy, oraz dzieciom cierpiącym na przewlekłe choroby serca lub płuc.

Wcześniaki i niemowlęta z problemami z sercem i płucami powinny otrzymywać specjalny lek chroniący przed wirusem RSV.

Osoby nie szczepione przeciw krztuścowi mające kontakt z dziećmi chorymi na koklusz należy poddać leczeniu z zastosowaniem antybiotyków, aby nie dopuścić do rozwoju infekcji.