Dziecko komunikuje się od urodzenia różnymi sposobami – płaczem, gestami, pierwszymi odgłosami. Każdy rodzic jednak wyczekuje, aż jego pociecha zacznie mówić. Z niecierpliwością czekasz, aż Twój maluszek powie pierwsze słowo? Dowiedz się, kiedy dziecko zaczyna mówić, a także co możesz zrobić, by mu w tym pomóc.
Rozwój mowy u dziecka – co warto o nim wiedzieć?
Rozwój mowy u dziecka to proces niezwykle złożony, który wymaga współdziałania wielu czynników wewnętrznych i zewnętrznych. Nie jest to umiejętność wrodzona, lecz efekt stopniowej nauki i rozwoju. Aby mowa rozwijała się prawidłowo, kluczowe znaczenie mają takie elementy, jak:
- sprawnie działający aparat mowy,
- prawidłowy rozwój ośrodkowego układu nerwowego,
- dobrze funkcjonujący słuch,
- odpowiednio rozwinięty umysł.
Równie istotne są warunki środowiskowe, w których dziecko przebywa, a także sposób, w jaki jest wychowywane – stymulujące interakcje z bliskimi odgrywają tu kluczową rolę. Rozwój mowy nie przebiega jednak według jednego, uniwersalnego schematu, gdyż każde dziecko rozwija się w swoim tempie. Co więcej, nauka mówienia zaczyna się znacznie wcześniej, niż dziecko wypowie swoje pierwsze słowa – już od najmłodszych lat maluch chłonie intonację, melodię języka i sposób artykulacji dźwięków.
Etapy rozwoju mowy u dziecka
Każdy rodzic wyczekujący, aż ich pociecha pierwsze słowo, powinien zdawać sobie sprawę z poszczególnych faz, w jakich rozwija się mowa u dziecka. Przebiegają one następująco:
- okres melodii (od urodzenia do 1. roku życia) – w pierwszym okresie komunikacja z dzieckiem odbywa się za pomocą krzyku, który ma za zadanie sygnalizowanie potrzeb. Około 2 miesiąca życia pojawia się głużenie, czyli gardłowe dźwięki, np. „agh”, „grr”. Gdy maluch kończy pół roku, to zaczyna gaworzyć i wymawiać sylaby takie jak „ma” czy „da”. W 7-8 miesiącu reaguje na mowę i różnicowanie melodii głosu, a około roku mówi już pierwsze wyrazy ze zrozumieniem,
- okres wyrazu (1.–2. rok życia) – dziecko zaczyna wtedy rozumieć większą liczbę słów, niż może wypowiedzieć. Pojawiają się u niego też pierwsze słowa takie jak „mama” i „tata”, a także uproszczone formy wyrazów (np. „mi” zamiast „miś”). Dziecko intensywnie poznaje świat i nazywa przedmioty, często posługuje się onomatopeją (np. „brum” dla samochodu czy „miau” dla kota”). Około 2 roku życia maluch wypowiada pierwsze proste zdania dwuwyrazowe,
- okres zdania (2.–3. rok życia) – dziecko w tym okresie układa proste zdania i szybko poszerza słownictwo. Zaczyna tworzyć zdania twierdzące, pytające i rozkazujące, zastępuje jednak trudne głoski łatwiejszymi,
- okres swoistej mowy dziecięcej (3.–7. rok życia) – to moment rozbudowy słownictwa i umiejętności budowania zdań złożonych. Występuje wówczas wykształcenie poprawnej wymowy większości głosek (np. „s”, „z”, „c”), maluch czasem tworzy neologizmy. W wieku 7 lat dziecko powinno płynnie i poprawnie komunikować się z otoczeniem.
Jak pomóc dziecku w rozwoju mowy?
Wsparcie rozwoju mowy u dziecka zaczyna się od zaangażowania rodziców i opiekunów w codzienną komunikację. Kluczowe jest, aby jak najwięcej mówić do malucha, używając prostego, poprawnego języka, unikając zdrobnień i nieprawidłowej wymowy. Dziecko uczy się poprzez naśladowanie, dlatego przykład dorosłych ma ogromne znaczenie w kształtowaniu prawidłowych wzorców językowych. Pomaga także wspólne czytanie książeczek, oglądanie ilustracji, naśladowanie dźwięków czy śpiewanie prostych piosenek. Interaktywne zabawki do nauki mowy czy książki z kolorowymi obrazkami mogą być pomocne, ale nie zastąpią osobistego kontaktu i rozmów. Ważne jest, by dziecko miało też czas na samodzielne „ułożenie” nowych umiejętności w głowie – nauka mowy to proces, który wymaga cierpliwości i odpowiedniego balansu między stymulacją a przestrzenią do naturalnego rozwoju.
